Kariera

Sprawdź jak może wyglądać Twoja kariera w MDDP. Zachęcamy do zapoznania się z aktualnymi ofertami pracy więcej

Kariera

Sprawdź jak może wyglądać Twoja kariera w MDDP. Zachęcamy do zapoznania się z aktualnymi ofertami pracy więcej

10-09-2012
Tylko rozważnie przeprowadzona optymalizacja podatkowa ma sens

Rozmowa z Pawłem Szymańskim, doradcą podatkowym, szefem zespołu sports, arts & entertainment w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

 

Termin optymalizacji podatkowej kojarzy się najczęściej z podjęciem takich czynności, w wyniku których nie powstaje obowiązek podatkowy lub powstaje on w mniejszym wymiarze. Czy tak jest rzeczywiście?

Z praktycznego punktu widzenia minimalizacja obciążeń podatkowych może nastąpić w drodze podjęcia czynności legalnych, przewidzianych w przepisach prawa. Z kolei działania mające na celu uchylanie się od opodatkowania w sposób nielegalny (poza granicami prawa) traktowane są jako obejście prawa. W wyroku z 18 listopada 2009 r. (sygn. akt I FSK 1133/08) NSA w Warszawie wskazał, że o obejściu prawa można mówić wtedy, gdy postępowanie danej osoby zmierza do określonego – innego niż typowe, wynikające z przepisów prawa – ukształtowania stosunków prawnych po to, by osiągnąć korzystny, z punktu widzenia tej osoby, rezultat prawny, sprowadzający się w istocie do uniknięcia zapłacenia należnych podatków lub obniżenia ich wysokości.

A jak wygląda to w praktyce?

Boleśnie o skutkach przeprowadzonej optymalizacji podatkowej przekonał się znany w świecie mody duet Domenico Dolce i Stefano Gabbana, widywany w towarzystwie znanych klientek, takich jak Kylie Minogue, Madonna czy Victoria Beckham. Kreatorzy mody zostali oskarżeni o oszustwo na kwotę około pół miliarda euro. Włoskie władze skarbowe przeprowadziły dochodzenie w sprawie sprzedaży marki „Dolce&Gabbana” oraz „G&D” firmie Gado, spółce holdingowej z siedzibą w Luksemburgu. Gado S.r.l. z Luksemburga należy bowiem również do słynnej włoskiej pary projektantów. Prokuratorzy zarzucili, że sprzedaż marek nastąpiła po zaniżonej cenie ok. 360 mln euro, co w ich ocenie stanowiło tylko jedną trzecią ich realnej wartości. Z kolei opłaty licencyjne pobierane przez Gado były opodatkowane w Luksemburgu wg znacznie niższej stawki w porównaniu ze stawkami obowiązującymi we Włoszech. Włoskie władze skarbowe podniosły więc, że spółka w Luksemburgu stanowi tylko wehikuł pozwalający na zapłatę niższego podatku. Argumentują też, że poza adresem w Luksemburgu działalność Gado S.r.l. jest prowadzona we Włoszech i tam podlega opodatkowaniu. Na podstawie orzeczenia włoskiego sądu najwyższego sprawa ta będzie ponownie rozstrzygana w najbliższym czasie.

W jaki sposób prawo reguluje te kwestie?

Pojęcie „obejście prawa” występuje w kilku uregulowaniach. Najistotniejszy jest przepis art. 58 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Stanowi on, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Z treści art. 58 k.c. wynika, że w przypadku dokonania czynności prawnej w celu obejścia prawa przynajmniej jedna strona tej czynności ma świadomość, że czynność oprócz normalnych skutków dla niej właściwych wywrze również skutek obejścia prawa. O czynności prawnej (także zawarciu umowy) mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy pozwala ona na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana.

Z kolei w myśl art. 83 par. 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. Pozorność wyraża się więc w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Podobieństwo między tymi różnymi instytucjami prawa cywilnego wyraża się w tym, że i przy uregulowaniu z art. 58 k.c. i art. 83 k.c. konieczna jest zgoda obu stron czynności na obejście ustawy, bądź na braku zamiaru wywołania skutków prawnych.

A jeśli podatnik ma do wyboru kilka opcji...

Jeżeli zgodnie z prawem podatnik ma kilka sposobów osiągnięcia zamierzonego celu gospodarczego, z każdy z nich ma inny wymiar podatkowy, to wybór najkorzystniejszego podatkowo rozwiązania nie może być traktowany jako obejście prawa (wyrok WSA w Warszawie z 30 marca 2004 r., sygn. akt III SA 2984/02). Z żadnej normy prawnej nie można bowiem wyprowadzić zasady nakładającej na podatnika obowiązek działania dla powstania zobowiązania podatkowego w najwyższej wysokości. W orzecznictwie oraz w doktrynie prawa podatkowego podkreśla się, że zmniejszanie ciężaru opodatkowania może następować w sposób legalny, przy wykorzystaniu elementów konstrukcyjnych danego podatku (ulgi, zwolnienia podatkowe, odliczenia itp.). Takie działanie podatnika nazywane jest „unikaniem opodatkowania” i pojmowane jest jako działanie za pomocą legalnych środków, które ma na celu zmniejszenie opodatkowania lub nawet jego uniknięcie.

Kiedy mamy więc do czynienia z obejściem prawa?

W praktyce przedstawiana jest teza, według której o obejściu prawa lub pozorności czynności prawnej na gruncie prawa podatkowego świadczy brak uzasadnienia gospodarczego czynności przy jednoczesnym ukierunkowaniu jej skutków wyłącznie na cele podatkowe. U podstaw takiego rozumienia obejścia prawa podatkowego leży konieczność ustalenia, czy w konkretnym przypadku chodzi o korzystanie z podstawowych wolności (swobodny przepływ towarów i osób, wolność przedsiębiorczości, swobodne świadczenie usług), czy też o czystą konstrukcję prawną bez gospodarczej treści.

Brak precyzyjnej i spójnej klauzuli obejścia przepisów podatkowych prowadzi do sytuacji, w której organy podatkowe oraz sądy administracyjne rozpatrując konkretne sprawy stosują kryteria oparte na art. 58 k.c. oraz 83 k.c. Oznacza to, że wzrasta poziom ryzyka działań podatkowych, których głównym bądź jednym z głównych celów jest zmniejszenie wysokości opodatkowania. Oznacza to, że każde działanie zmierzające do optymalizacji podatkowej powinno być wcześniej poprzedzone analizą potencjalnych rozwiązań, ich możliwego uzasadnienia gospodarczego oraz ryzyk z nim związanych.

Jak zatem dokonać optymalizacji?

Przykład duetu Dolce & Gabbana dowodzi, że optymalizacja podatkowa wymaga od podatnika odpowiedniego przygotowania, rozważenia wszelkich za i przeciw oraz opracowania argumentacji dla podjętych działań. Wszystkie te kroki będą bowiem miały istotne znaczenie w razie potencjalnej kontroli podatkowej oraz przy odpieraniu zarzutów organów podatkowych. 

 

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/ Ewa Ciechanowska

lista aktualności