Kariera

Sprawdź jak może wyglądać Twoja kariera w MDDP. Zachęcamy do zapoznania się z aktualnymi ofertami pracy więcej

30-01-2012
Miejsce podpisania umowy to niejedyny element,na który trzeba zwrócić uwagę przy zaciąganiu pożyczki

Jeżeli pożyczkobiorca ma siedzibę poza Polską, to porozumienie, na mocy którego dostaje pieniądze, będzie opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych tylko wtedy, gdy gotówka znajduje się w kraju

Prawna istota umowy pożyczki została zdefiniowana w art. 720 par. 1 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Jest to umowa nazwana, której podstawową funkcją jest uregulowanie zasad korzystania z cudzego kapitału. Zgodnie z regulacjami zawartymi w kodeksie cywilnym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Powyższy przepis wskazuje minimalną treść umowy. Pozostałe kwestie – takie jak termin zwrotu, wysokość oprocentowania, zabezpieczenie zwrotu – mogą, ale nie muszą zostać zawarte w umowie, co znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku NSA z 14 października 1998 r. (sygn. akt I SA/Ka 96/97).

– Pożyczka może więc zostać udzielona bez określenia z góry terminu zwrotu i bez oprocentowania, co nie czyni umowy pożyczki nieważną ani też nie kwalifikuje jej do innego rodzaju czynności cywilnoprawnych – stwierdza Bartosz Głowacki, doradca podatkowy w MDDP Doradztwo Podatkowe.

Zakres opodatkowania

W zakresie opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) umów pożyczki przedmiotem opodatkowania jest tzw. nieprofesjonalny obrót rzeczami i prawami majątkowymi.

Zawarcie umowy pożyczki co do zasady podlega opodatkowaniu PCC. Bartosz Głowacki wyjaśnia, że opodatkowaniu podlega zarówno pożyczka nieodpłatna, jak i odpłatna, czyli taka, w której na biorącym ciąży obowiązek zapłaty odsetek. Podstawę opodatkowania stanowi wartość uzgodnionej kwoty uzyskanej pożyczki, a obowiązek podatkowy w PCC spoczywa na pożyczkobiorcy, który zobowiązany jest do obliczenia podatku, wpłacenia go do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od zawarcia umowy oraz złożenia w tym samym czasie deklaracji podatkowej PCC-3. Pożyczki opodatkowane są 2-proc. stawką podatku.

Bartosz Głowacki przypomina, że obowiązek podatkowy w PCC powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, tzn. w dniu zawarcia umowy pożyczki. Bez znaczenia pozostaje fakt, kiedy pieniądze zostaną przekazane pożyczkobiorcy.

Spór w doktrynie

Określając, czy dana umowa pożyczki podlega PCC, konieczne jest zweryfikowanie, czy umowa ta spełnia pozostałe warunki określone w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm., dalej: ustawa o PCC) decydujące o powstaniu obowiązku podatkowego w odniesieniu do przedmiotu pożyczki.

Katarzyna Trzaska, starszy asystent w MDDP Doradztwo Podatkowe, wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC opodatkowaniu tym podatkiem podlegają czynności cywilnoprawne, jeżeli ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się na terytorium Polski lub prawa majątkowe wykonywane w Polsce albo rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Polski i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Polski. Klauzula terytorialności jest przedmiotem wielu kontrowersji oraz rozbieżności interpretacyjnych, i to zarówno organów podatkowych, jak i sądów administracyjnych. Sprowadzają się one do określenia, co jest przedmiotem umowy pożyczki, z uwzględnieniem specyfiki pieniądza oraz praw i obowiązków przysługujących stronom umowy pożyczki.

Bartosz Głowacki zwraca uwagę, że opodatkowanie pożyczki PCC wymaga rozstrzygnięcia, czy w przypadku tej czynności prawnej pod uwagę powinien być brany jej przedmiot, tj. pieniądz rozumiany jako rzecz, czy też istotne jest miejsce wykonywania praw z umowy pożyczki, tj. prawa pożyczkobiorcy do żądania wydania przedmiotu pożyczki.

W przypadku uznania, że z punktu widzenia PCC przedmiotem pożyczki są pieniądze rozumiane jako rzeczy, uznaje się, że dla powstania obowiązku podatkowego w PCC kluczowe jest miejsce położenia tych rzeczy w momencie zawierania umowy pożyczki. I tak w sytuacji, w której pożyczkobiorca ma siedzibę poza terytorium Polski, umowa pożyczki będzie podlegała PCC jedynie w przypadku, gdy pieniądze znajdują się w Polsce. Zgodnie z zasadą terytorialności, jeżeli rzecz znajduje się za granicą (lub prawa majątkowe są wykonywane za granicą), czynność cywilnoprawna podlega PCC, jeżeli nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedziby w Polsce i jednocześnie sama czynność cywilnoprawna została zawarta w Polsce. Jak wskazuje Bartosz Głowacki, pogląd ten podzielają w większości organy podatkowe. Niekiedy znajduje on również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 819/05). Stojąc na gruncie takiego rozumowania, konieczne jest przede wszystkim ustalenie miejsca położenia pieniędzy w chwili zawierania umowy pożyczki. Zdaniem Bartosza Głowackiego taka wykładnia przepisów ustawy o PCC pozwala na stosunkowo proste wyłączenie z opodatkowania pożyczek uzyskiwanych od zagranicznych pożyczkodawców. Wystarczy bowiem, by umowa pożyczki została zawarta za granicą, a pieniądze będące przedmiotem pożyczki również nie znajdowały się w Polsce.

Transakcje bezgotówkowe

Wykładnia ta odrobinę nie przystaje jednak to zinformatyzowanego systemu rozliczeń bezgotówkowych, stosowanego na co dzień także przez osoby fizyczne, również w zakresie umów w zwykłych sprawach życia codziennego. Katarzyna Trzaska podkreśla, że tę lukę, tj. występowanie pieniądza elektronicznego, usiłuje się niekiedy wypełnić, uznając, że pożyczka pieniężna może być udzielona nie tylko przez wręczenie pożyczkobiorcy określonej ilości znaków pieniężnych, ale także przez przekazanie pożyczkobiorcy określonej sumy pieniężnej w każdej dostępnej formie – w tym przez elektroniczny przelew pieniądza bezgotówkowego. Tak orzekł np. NSA w wyroku z 26 listopada 2010 r. (sygn. akt II FSK 1301/09).

– Konkurencyjne stanowisko sprowadza się do przyjęcia, że kluczowe znaczenie dla opodatkowania pożyczki PCC ma miejsce wykonywania praw majątkowych z umowy pożyczki – uważa Katarzyna Trzaska.

Umowa pożyczki jest umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony zobowiązuje ona pożyczkodawcę do wydania pożyczkobiorcy przedmiotu pożyczki (wierzycielem z tego tytułu jest pożyczkobiorca). Z drugiej strony kreuje przyszłe zobowiązanie pożyczkobiorcy do zwrotu przedmiotu pożyczki – tutaj wierzycielem jest pożyczkodawca.

Zgodnie z art. 454 kodeksu cywilnego, jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę.

– Świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Jeżeli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa – wyjaśnia Bartosz Głowacki.

W takiej sytuacji należy uznać, że miejscem spełnienia świadczenia – i jednocześnie realizacji przez pożyczkobiorcę praw majątkowych wynikających z umowy pożyczki (roszczenie o wydanie przedmiotu pożyczki) jest (jeżeli w umowie nie określono inaczej) miejsce zamieszkania lub siedziby pożyczkobiorcy (wierzyciela). Ponieważ znajduje się ono za granicą, pożyczka nie podlega opodatkowaniu PCC. Miejsce położenia pieniędzy w momencie umowy pożyczki pozostaje bez znaczenia. Pogląd ten został potwierdzony m.in. przez NSA w jednym z wyroków zapadłych jeszcze w odniesieniu do opłaty skarbowej, a dotyczącego udzielenia pożyczki przez podmiot polski podmiotowi węgierskiemu. W wyroku z 15 października 2004 r. (sygn. akt FSK 597/04) NSA stwierdził, że kryterium miejsca położenia rzeczy nie może być rozstrzygające dla powstania obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej z tytułu umowy pożyczki, której przedmiotem są pieniądze, w świetle art. 1 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej. Taką rolę pełni natomiast miejsce wykonania prawa majątkowego wynikającego z umowy pożyczki. Wynika to z tej przyczyny, że umowa pożyczki będąca niewątpliwie umową o konsensualnym charakterze wywiera jednak również skutki realne. Zobowiązanie biorącego pożyczkę odnosi bowiem skutek dopiero po wykonaniu świadczenia przez dającego pożyczkę. Uznać zatem należało, że na podstawie zawartej na terytorium Węgier i na podstawie prawa węgierskiego umowy pożyczki powstało po stronie skarżącej spółki majątkowe prawo (obowiązek) do przekazania przedmiotu umowy (pieniędzy) stronie węgierskiej. Prawo to zostało wykonane na terytorium Węgier, a nie Polski, gdyż pożyczka została udzielona podmiotowi mającemu siedzibę za granicą (Węgry) i przyczynić się mogła do powiększenia jego majątku, który także znajdował się za granicą. Ten pogląd został przez NSA potwierdzony w wyroku z 15 listopada 2011 r. (sygn. akt II FSK 850/10).

Jeżeli natomiast pożyczkobiorca mający miejsce zamieszkania (siedzibę) w Polsce zaciąga pożyczkę od podmiotu z siedzibą za granicą, wówczas umowa pożyczki może podlegać PCC w Polsce. Tutaj bowiem będą wykonywane prawa majątkowe wynikające z umowy pożyczki.

Ważne

Umowa pożyczki jest umową konsensualną, co oznacza, że dla swojej skuteczności nie wymaga wydania rzeczy i wiąże ona strony wskutek zgodnego oświadczenia woli

Ważne

Polski podmiot, który zaciąga pożyczkę od podmiotu z siedzibą za granicą, może zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych w Polsce, gdyż tutaj będą wykonywane prawa majątkowe wynikające z umowy pożyczki

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/ Ewa Matyszewska

lista aktualności