Zwolnienie transgranicznych dywidend z podatku u źródła w świetle najnowszych sygnałów z TSUE

Liczba kontroli i sporów podatkowych w Polsce w obszarze podatku u źródła [WHT] istotnie się zwiększyła, a podatek od dywidend wypłacanych na rzecz zagranicznych podmiotów stał się jednym z podstawowych obszarów rozbieżności w podejściu organów podatkowych i biznesu. Organy często prezentują restrykcyjne podejście.

Wypłata dywidendy na rzecz udziałowca, co do zasady, zobowiązuje wypłacającego (płatnika) do poboru 19% WHT. Ustawa o CIT, w związku z implementacją Dyrektywy Rady 2011/96/UE z 30 listopada 2011 r. [Dyrektywa PS], przewiduje jednak możliwość zastosowania zwolnienia z opodatkowania dywidend, o ile spełnione są określone warunki:

1. wypłacającym dywidendę jest spółka mająca siedzibę lub zarząd w Polsce,
2. odbiorcą dywidendy jest spółka podlegająca opodatkowaniu od całości swoich dochodów w Polsce, innym państwie UE lub EOG,
3. spółka otrzymująca dywidendę posiada bezpośrednio co najmniej 10% udziałów (akcji) w spółce wypłacającej przez okres co najmniej 2 lat,
4. spółka otrzymująca dywidendę nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.

Przy weryfikacji warunków zastosowania preferencyjnej stawki lub zwolnienia z podatku od dywidendy wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności.

Ustawa o CIT nie określa precyzyjnie, co należy rozumieć przez dochowanie należytej staranności, wskazując jedynie okoliczności, które należy uwzględnić przy jej ocenie. Odwołuje się przy tym do charakteru i skali działalności płatnika oraz powiązań w rozumieniu przepisów o cenach transferowych, co oznacza, że standard należytej staranności ma charakter zróżnicowany i powinien być każdorazowo oceniany z uwzględnieniem danej sytuacji.

Czy odbiorca dywidendy musi być jej rzeczywistym właścicielem?

Analiza orzecznictwa do roku 2026 prowadzi do wniosku, że spór w tej kwestii pozostaje nierozstrzygnięty.  W tym zakresie funkcjonują co najmniej dwa poglądy:

1. zgodnie z pierwszym, płatnik nie ma obowiązku weryfikacji, czy odbiorca dywidendy jest jej rzeczywistym właścicielem. Stanowisko to zostało zaprezentowane m.in. przez NSA w wyroku z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II FSK 1277/22, w którym wskazano, że przepisy nie zawierają warunku, aby odbiorca dywidendy był jej rzeczywistym właścicielem,
2. zgodnie z drugim, płatnik jest zobowiązany do weryfikacji, czy odbiorca dywidendy posiada status jej rzeczywistego właściciela. Podejście to znalazło odzwierciedlenie m.in. w wyroku NSA z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II FSK 1588/20, w którym wskazano, że płatnik jest zobowiązany do weryfikacji statusu odbiorcy dywidendy, w tym ustalenia, czy jest on jej rzeczywistym właścicielem, chcąc zastosować zwolnienie.

Znamiennym jest fakt, że NSA zaprezentował odmienne stanowisko na przestrzeni kilku dni.

Co musi badać płatnik wypłacając dywidendę za granicę?

Zakres obowiązków płatnika uzależniony jest od tego, czy odbiorca płatności to podmiot powiązany czy niepowiązany.  

Przy płatnościach do podmiotów powiązanych organy podatkowe oczekują bardzo szczegółowego badania okoliczności faktycznych, prawnych oraz ekonomicznych.  Zgodnie z objaśnieniami dot. WHT z 3 lipca 2025 r., nie jest wystarczające uzyskanie oświadczenia oraz certyfikatów od podatnika. Konieczna jest kompleksowa weryfikacja informacji oraz dokumentów dostarczonych przez podatnika, ale także publicznie dostępnych z zachowaniem odpowiedniego poziomu, celem potwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności wykluczające możliwość zastosowania zwolnienia czy też preferencji podatkowej.

Przy płatnościach do podmiotów niepowiązanych wystarczające jest badanie certyfikatu rezydencji podatnika oraz jego oświadczenia o spełnieniu warunków do zwolnienia lub niższej stawki podatku. Powyższe nie oznacza jednak, że płatnik nie jest zobowiązany do dochowania należytej staranności przy ocenie uzyskanych dokumentów. w szczególności poprzez weryfikację okresu, na jaki zostały wydane, oraz ich formy.

Zakaz nadużycia zwolnienia dywidendy z podatku

Zwolnienie dywidendy z WHT podlega ograniczeniom w ramach tzw. małej klauzuli antyabuzywnej (art. 22c ustawy o CIT), zgodnie z którą zwolnienia dywidendowego nie stosuje się, jeżeli łącznie wystąpią następujące okoliczoności:

1. skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach byłoby sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów,
2. skorzystanie ze zwolnienia było głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności,
3. a sposób działania był sztuczny.

„Mała klauzula” jest naprawdę często wykorzystywana do pozbawienia prawa do zwolnienia dywidendowego. W praktyce wskazuje się, że takie okoliczności jak: „sztuczność konstrukcji prawnej”; „nadmierna zawiłość transakcji”; „brak treści ekonomicznej transakcji” uzasadnia zastosowanie klauzuli, a w konsekwencji brak prawa do zastosowania zwolnienia dywidendowego (tak przykładowo: wyrok WSA w Poznaniu z 9 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Po 230/21 wraz z następczym wyrokiem NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II FSK 1209/21). Klauzula ta również bywa wykorzystywana jako źródło obowiązku spełnienia warunku rzeczywistego właściciela przez odbiorcę dywidendy w kontekście zwolnienia dywidendowego.

Podsumowując, praktyka organów podatkowych w zakresie zastosowania zwolnienia dywidendowego ogniskuje się wokół:

1. weryfikacji czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem dywidendy;
2. kwestii dochowania należytej staranności;
3. zastosowania małej klauzuli z art. 22c ustawy o CIT.

Z naszych doświadczeń wynika, że działania te w ostatnim miesiącach uległy intensyfikacji. Mamy nadzieję, że w świetle sygnałów płynących z Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [TSUE] sytuacja ta ulegnie zmianie.

Opinia Rzeczniczki Generalnej TSUE w sprawie C‑203/25

21 maja 2026 r. Rzeczniczka Generalna TSUE, Juliane Kokott, wydała opinię w sprawie C‑203/25, w obszarze opodatkowania dywidend WHT oraz przesłanek nadużycia w rozumieniu art. 1 ust. 2 i 3 Dyrektywy PS [dalej: Opinia RG], którym odpowiada przywołany powyżej art. 22c ustawy o CIT. Opinia Rzeczniczki Generalnej oczywiście nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, w praktyce jednak opinie rzeczników generalnych często stanowią podstawę późniejszego rozstrzygnięcia Trybunału, który w wielu przypadkach podziela zaprezentowane w nich stanowisko.

W Opini RG istotne znaczenie przypisano celom Dyrektywy PS, która ma wspierać transgraniczną działalność gospodarczą poprzez ułatwienie tworzenia grup spółek na poziomie unijnym, w szczególności przez eliminowanie istniejących utrudnień we współpracy transgranicznej między spółkami w porównaniu ze współpracą krajową. W Opinii RG wskazano m.in., że Dyrektywa PS zmierza do zapewnienia neutralności podatkowej wypłat zysków przez spółkę zależną mającą siedzibę w jednym państwie członkowskim na rzecz jej spółki dominującej mającej siedzibę w innym państwie członkowskim.

Jednocześnie podkreślono, że neutralność podatkowa wypłat w ramach grupy spółek oznacza, że co do zasady opodatkowanie następuje dopiero na etapie „ostatecznej” wypłaty dokonywanej przez spółkę dominującą na rzecz jej udziałowca, zgodnie z zasadami właściwymi dla danego państwa.

Na tym tle Rzeczniczka Generalna sformułowała również tezy dotyczące przesłanek nadużycia Dyrektywy PS. W Opinii RG wskazano, że nadużycie występuje w sytuacji, gdy podmiot, który nie byłby uprawniony do skorzystania z preferencji przewidzianych Dyrektywą PS, uzyskuje je w wyniku zastosowania sztucznej konstrukcji (co może być przejawem agresywnych działań optymalizacyjnych lub planowania podatkowego). Konieczne jest przy tym wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy zastosowaną strukturą a uzyskaną korzyścią podatkową. Innymi słowy organ podatkowy powinien wykazać, że określoną strukturę wprowadzono celem uzyskania korzyści podatkowej.

Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z Opinią RG nadużycie może wyjątkowo wystąpić również w sytuacji, w której spółka dominująca będąca rzeczywistym właścicielem dywidendy, przekazuje ją dalej do końcowego beneficjenta. Przy czym jednocześnie podkreślono, że same przepływy finansowe (np. w ramach grupy kapitałowej), nawet jeżeli następują w zbliżonej wysokości lub w krótkim odstępie czasu, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do uznania danej struktury za sztuczną. Tym samym Opinia RG stanowi istotny argument obronny przed twierdzeniami fiskusa o tym, że koincydencja czasowa wypłat czy też zbieżność wypłacanych kwot umożliwia zakwestionowanie zastosowania zwolnienia podatkowego czy też preferencyjnego opodatkowania WHT w odniesieniu do danej wypłaty.

Ponadto zgodnie z Opinią RG przy ustalaniu celu danej struktury decydujące znaczenie ma świadomość podmiotu podejmującego decyzję o jej wdrożeniu, którą co do zasady przypisuje się podmiotom sprawującym kontrolę nad spółką (akcjonariuszom większościowym).

Końcowo, z Opinii RG wynika również istotny wniosek procesowy, gdyż to na organie podatkowym prowadzącym postępowanie ciąży szereg obowiązków związanych z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, w tym okoliczności faktycznych kluczowych z perspektywy danej wypłaty. Innymi słowy Opinia RG potwierdza, że ciężar dowodzenia o nadużyciu prawa z Dyrektywy PS obciąża organ podatkowy.

Podsumowując, w naszej ocenie Opinia RG:

1. dostarcza licznych argumentów dla płatników pozostających w sporze z organami podatkowymi,
2. poddaje pod wątpliwość argumentację stosowaną dotychczas przez polskie organy podatkowe.

Praktyczne konsekwencje opinii Rzeczniczki Generalnej TSUE

Wnioski płynące z Opinii RG mogą mieć istotne znaczenie dla praktyki stosowania przepisów w zakresie WHT, w szczególności w kontekście struktur holdingowych i wypłat dywidend w ramach grup kapitałowych.

Potwierdzają one, że sama dystrybucja dywidendy w ramach struktury holdingowej, w tym jej dalsza wypłata na rzecz właściciela, stanowi standardowy element funkcjonowania spółek kapitałowych i nie może być utożsamiana z nadużyciem. Ponadto Opinia RG wskazuje, że ani zbliżona wysokość przepływów, ani ich czasowa bliskość nie stanowią samoistnej podstawy do odmowy zastosowania preferencji podatkowych, konieczne jest bowiem wykazanie istnienia sztucznej konstrukcji oraz jej bezpośredniego związku z uzyskaniem korzyści podatkowej.

Należy przy tym podkreślić, że ostateczne rozstrzygnięcie w powyższym zakresie należy do TSUE i na wyrok w przedmiotowej sprawie czekamy. Niemniej wnioski płynące z opinii RG już teraz stanowią istotny punkt odniesienia dla płatników i organów podatkowych stosujących przepisy o WHT.

Jak możemy pomóc przy wypłacie dywidendy?

Eksperci MDDP oferują praktyczne wsparcie w zakresie zastosowania zwolnienia dywidendowego, obejmujące m.in.:

1. sprawdzenie czy w konkretnej sytuacji spełnione są warunki do zastosowania zwolnienia dywidendy z WHT,
2. ocenę substancji gospodarczej odbiorców płatności,
3. wsparcie w udokumentowaniu ich rzeczywistej działalności,
4. opracowanie wykonalnych procedur WHT w obszarze należytej staranności,
5. reprezentację przy wnioskach o zwrot nadpłaty WHT,
6. uzyskanie urzędowej opinii o zastosowaniu preferencji
7. Przygotowanie oświadczeń WH-OSC pierwotnego i następczego,
8. pomoc w wypełnianiu obowiązków sprawozdawczych,

reprezentację przed organami podatkowymi oraz sądami administracyjnymi zarówno w związku z kontrolą jak i innymi postępowaniami.