Problematyka raportowania JPK_CIT przez polskie i zagraniczne oddziały samobilansujące

Wprowadzenie obowiązku prowadzenia elektronicznych ksiąg i raportowania ich w formie JPK_CIT miało na celu przede wszystkim uporządkowanie przekazywanych danych, aby ułatwić zdalne kontrole oraz docelowo umożliwić usługi typu „Twój e‑CIT”.

Konstrukcja art. 9 ust. 1 i 1c ustawy o CIT była od początku osadzona w realiach polskiej rachunkowości i polskich zobowiązań podatkowych. Tymczasem pierwsze interpretacje dotyczące zagranicznych oddziałów samobilansujących niemal natychmiast wygenerowały ryzyko prowadzenia podwójnej księgowości dla tego typu jednostek oraz obciążeń compliance, których ustawodawca nie wprowadził ani nie planował wprowadzać. Dopiero zmiana podejścia Dyrektora KIS w 2026 r. przywróciła zgodność z celem ustawy i podstawową logiką systemu.

W jakim celu ustawodawca wprowadził JPK_CIT?

Ustawa z 29 października 2021 r. (tzw. „Polski Ład”) wprowadziła m.in. art. 9 ust. 1c ustawy o CIT, zgodnie z którym podatnicy prowadzący księgi rachunkowe:

• są obowiązani prowadzić te księgi przy użyciu programów komputerowych, oraz
• są obowiązani przesyłać je właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której mowa w art. 193a § 2 Ordynacji podatkowej, czyli w praktyce w formie JPK_KR_PD i JPK_ST_KR.

Z uzasadnienia do ustawy „Polski Ład” wynika, że głównym celem wprowadzanych zmian było:

• umożliwienie organom podatkowym zdalnej weryfikacji rozliczeń podatkowych na podstawie danych z ksiąg,
• ograniczenie liczby kontroli prowadzonych „w terenie”,
• pozyskanie danych niezbędnych do budowy usług typu „Twój e‑PIT / e‑CIT”,
• poprawa efektywności administracji skarbowej bez zwiększania formalnych obowiązków po stronie podatnika ponad to, co wynika z przepisów materialnych.

Warto zwrócić uwagę na art. 9 ust. 1 ustawy o CIT, który stanowi, że podatnicy są obowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej „zgodnie z odrębnymi przepisami”. W polskim porządku prawnym tymi „odrębnymi przepisami” są przede wszystkim regulacje ustawy o rachunkowości, w szczególności art. 2 (zakres podmiotowy), art. 11 (kto prowadzi księgi) oraz art. 24 (cechy jakościowe ksiąg).

Oznacza to, że art. 9 ust. 1c CIT technicznie „nakłada się” na istniejące już obowiązki rachunkowe – nie tworzy nowej kategorii ksiąg, lecz jedynie zmienia formę ich prowadzenia (elektronicznie) i sposób udostępniania organom (JPK).

Z tej perspektywy obejmowanie obowiązkiem przesyłania w formie JPK_CIT ksiąg prowadzonych za granicą (w innych jurysdykcjach), według reżimu rachunkowego obowiązującego w Polsce, zdecydowanie wykracza poza obowiązki wynikające z samej konstrukcji art. 9 ust. 1 i 1c ustawy o CIT oraz ustawy o rachunkowości.

Podwójna księgowość dla oddziałów zagranicznych – „Stare” stanowisko KIS

W interpretacji z 3 października 2025 r. (0111‑KDWB.4010.100.2025.1.KKM) Dyrektor KIS uznał, że polska spółka ma obowiązek przesyłania w ramach JPK_KR_PD również ksiąg swoich zagranicznych oddziałów samobilansujących.

Argumentacja organu opierała się głównie na:

• 2 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 ustawy o rachunkowości, który mówi, że księgi rachunkowe prowadzi „jednostka”, a oddział nie jest odrębnym bytem prawnym, oraz
• na założeniu, że skoro ustawa o rachunkowości nie przewiduje wprost wyłączenia działalności zagranicznych oddziałów z zakresu ksiąg jednostki, to obowiązek ich ujęcia w tych księgach należy rozciągnąć również na oddziały położone za granicą.

W praktyce takie stanowisko prowadziło do wniosku, że polska spółka powinna:

• odtwarzać w Polsce księgi zagranicznych oddziałów, które i tak prowadzą rachunkowość według przepisów obowiązujących lokalnie w jurysdykcji w której działają,
• przekształcać ewidencję prowadzoną według zasad obowiązujących lokalnie za granicą (w obcej walucie) do formatu zgodnego ze strukturą JPK_KR_PD,
• przyjmować rozwiązania techniczne, które wprost kolidują z zasadami z art. 24 ust. 1–4 ustawy o rachunkowości (rzetelność, sprawdzalność, trwałość zapisów), jeżeli celem ma być wyłącznie dostosowanie zapisów do wymogów JPK.

Co istotne, taka wykładnia była również trudna do pogodzenia z art. 51 ustawy o rachunkowości. Przepis ten przyjmuje, że:

• oddziały (w tym zagraniczne) sporządzające samodzielne sprawozdania finansowe są samobilansującymi jednostkami organizacyjnymi,
• spółka macierzysta sporządza łączne sprawozdanie finansowe jako sumę sprawozdania jednostki i wszystkich jej oddziałów, z określonymi wyłączeniami (art. 51 ust. 1),
• w przypadku oddziałów zagranicznych do sprawozdania łącznego włącza się dane z bilansów i rachunków zysków i strat tych oddziałów, po odpowiednim przeliczeniu (art. 51 ust. 2).

Jeżeli więc ustawa bilansowa zakłada odrębne sprawozdania oddziałów i „łączenie” ich wyników na poziomie sprawozdania jednostki, to interpretacja z 2025 r. de facto próbowała tę konstrukcję odwrócić – wymuszając jednolite, „polskie” księgi dla całego podmiotu (łącznie z oddziałami zagranicznymi), tylko po to, by wygenerować JPK. To było rozszerzenie, którego nie dało się obronić ani na gruncie uzasadnienia do ustawy z 29.10.2021 r., ani w świetle zasad wykładni przepisów nakładających obowiązki publicznoprawne.

Nowa linia Dyrektora KIS i powrót do celu ustawy oraz logiki systemu

W 2026 r. Dyrektor KIS wydał szereg kluczowych interpretacji, które w praktyce odwracają wcześniejsze podejście, m.in:

• Interpretacja z 2 kwietnia 2026 r., 0111‑KDIB1‑2.4010.34.2026.2.EKB,
• Interpretacja z 15 kwietnia 2026 r., 0111‑KDIB2‑1.4010.585.2025.2.AJ,
• z 23 czerwca 2026 r., 0111‑KDIB1‑3.4010.278.2026.1.JKU.

We wszystkich tych sprawach organ przyjął spójną tezę, że:

„Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych i ich przesyłania właściwemu Naczelnikowi urzędu skarbowego po zakończeniu roku podatkowego na podstawie art. 9 ust. 1c ustawy o CIT nie powinien obejmować zapisów (ksiąg) dotyczących tzw. samobilansujących się oddziałów zagranicznych podatnika (tj. ksiąg prowadzonych samodzielnie przez takie oddziały stosownie do przyjętej u danego podatnika polityki rachunkowości)”.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Dyrektor KIS:

• wyraźnie odwołuje się do art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości, który nie obejmuje zagranicznych oddziałów polskich spółek,
• wskazuje, że w ich przypadku ustawa o rachunkowości reguluje wyłącznie sposób włączenia danych finansowych oddziału do sprawozdania jednostki macierzystej (art. 51),
• podkreśla, że art. 9 ust. 1c CIT – przez odesłanie do „ksiąg rachunkowych” – może dotyczyć wyłącznie tych ksiąg, które są prowadzone na podstawie polskiej ustawy o rachunkowości (ew. MSR w zakresie dopuszczonym przez art. 2 ust. 3 tejże ustawy).

Jednocześnie KIS akcentuje, że:

• spółka macierzysta jest zobowiązana – na podstawie art. 9 ust. 1 CIT – prowadzić własne księgi w taki sposób, aby można było na ich podstawie określić dochód, podstawę opodatkowania i podatek,
• dane zagranicznych oddziałów muszą być dostępne i odpowiednio ujęte w ewidencji (w tym pozabilansowej) oraz w sprawozdaniu łącznym (art. 51 ustawy o rachunkowości),
• sam fakt prowadzenia ksiąg przez oddział zgodnie z prawem obcej jurysdykcji nie generuje po stronie polskiego podatnika obowiązku wtórnego przekonwertowania tych ksiąg do formatu JPK_KR_PD.

Jest to powrót do logiki, że JPK_CIT ma odzwierciedlać polskie księgi prowadzone na podstawie polskiej ustawy o rachunkowości, a nie replikować rachunkowość zagraniczną do standardów krajowych.

Czy istnieje nierówność w stosunku do polskich i zagranicznych oddziałów?

Na tym tle pojawia się kolejna wątpliwość, a mianowicie: dlaczego księgi polskich oddziałów przedsiębiorców zagranicznych (objęte art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości) podlegają raportowaniu JPK_CIT, natomiast księgi zagranicznych oddziałów polskich spółek nie są objęte takim obowiązkiem?

Odpowiedź na to pytanie jest prosta i wynika z konstrukcji systemu prawnego.

Polski oddział przedsiębiorcy zagranicznego prowadzi działalność na terytorium RP, ma obowiązek prowadzenia ksiąg zgodnie z polską ustawą o rachunkowości (art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości) i przesyłania ich w formie ustrukturyzowanej do organu podatkowego. Zatem są to księgi polskie, służące rozliczeniom w Polsce,
a w związku z tym obejmuje je art. 9 ust. 1c ustawy CIT.

Z kolei zagraniczny oddział polskiej spółki prowadzi działalność poza terytorium RP. Jego księgi są prowadzone według przepisów lokalnych obowiązujących w danej jurysdykcji. Polska ustawa o rachunkowości nie nakłada na zagraniczny oddział obowiązku prowadzenia ksiąg zgodnie z krajowymi standardami rachunkowości.
Natomiast wyniki oddziału są „importowane” do sprawozdania jednostki macierzystej na podstawie art. 51 ust. 2 ustawy o rachunkowości, a następnie uwzględniane w rozliczeniach CIT (z zastosowaniem właściwej metody unikania podwójnego opodatkowania).

Można dyskutować o asymetrii obciążeń (oddziały w Polsce vs oddziały za granicą), jednak trudno mówić o nierówności w sensie naruszenia zasady równego traktowania podmiotów w porównywalnej sytuacji prawnej.

Systemowo różnica jest więc uzasadniona. Działalność w Polsce = polskie księgi + JPK_CIT.
Działalność za granicą = lokalne księgi + ujęcie wyniku w sprawozdaniu łącznym i CIT, ale bez obowiązku prowadzenia „podwójnej” księgowości tylko na potrzeby JPK_CIT.

Praktyczne skutki dla spółek i ich oddziałów

Zgodnie z art. 9 ust. 1c ustawy o CIT, w przypadku polskich spółek, które prowadzą działalność zagranicą w formie samobilansującego oddziału – obecnie nie ma obowiązku raportowania ksiąg takiego oddziału w postaci pliku JPK_KR_PD. Polska spółka nie musi więc „przepisywać” zagranicznych ksiąg do polskiego systemu tylko po to, aby wygenerować JPK_CIT. Nadal jednak musi mieć w swoich księgach (także pozabilansowych) dane potrzebne do: 

• sporządzenia łącznego sprawozdania finansowego zgodnie z art. 51 ustawy o rachunkowości,
• rozliczenia CIT w Polsce zgodnie z art. 9 ust. 1 CIT, z uwzględnieniem wyniku oddziału i zasad unikania podwójnego opodatkowania.

Odmienna jest jednak sytuacja oddziałów prowadzonych w Polsce przez przedsiębiorców zagranicznych. Są one wprost wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości, więc muszą prowadzić księgi rachunkowe zgodnie z polskimi przepisami i przesyłać je do organu podatkowego w formie JPK_CIT.

Warto jednak jasno określić, jakie dane finansowe i podatkowe zagraniczny oddział powinien przekazywać do polskiej spółki matki oraz powiązać te dane z polskimi księgami w taki sposób, aby dało się bez problemu sporządzić sprawozdanie łączne i CIT‑8 oraz wypełnić kluczowe sekcje JPK_KR_PD.

Komentarz eksperta – potrzebna „kropka nad i”

Obecna linia interpretacyjna Dyrektora KIS, zgodnie z którą nie ma obowiązku „przenoszenia” zagranicznych ksiąg oddziałów samobilansujących do polskich struktur wyłącznie po to, aby zaraportować je w formie JPK_KR_PD, pozostaje w pełnej zgodzie z art. 9 ust. 1 i 1c ustawy o CIT, art. 2, 11, 24 i 51 ustawy o rachunkowości oraz z celem, jaki przyświecał ustawodawcy przy wprowadzaniu obowiązku prowadzenia ksiąg elektronicznych i ich przesyłania w formie JPK_CIT. Konstrukcja tych przepisów od początku była osadzona w realiach polskiej rachunkowości i polskich obowiązków podatkowych. 

W świetle uzasadnienia do ustawy o „Polskim Ładzie” nie ma podstaw, aby twierdzić, że ustawodawca planował objęcie obowiązkiem raportowania JPK_CIT, ksiąg rachunkowych prowadzonych według przepisów obowiązujących w innych jurysdykcjach. Rozszerzanie przez organy podatkowe zakresu obowiązku wynikającego z art. 9 ust. 1c ustawy o CIT na zagraniczne księgi oddziałów – wyłącznie po to, by „wciągnąć” je w struktury JPK – nie znajduje oparcia ani w treści tych regulacji, ani w systemie prawa bilansowego. 

JPK_CIT powinien odzwierciedlać polskie księgi i polskie obowiązki podatkowe. Nie może stawać się narzędziem wymuszającym powielanie zagranicznej rachunkowości w polskich systemach. Aktualna linia KIS wreszcie zaczyna tę oczywistą granicę respektować. Warto ją zatem utrwalić na poziomie przepisów i praktyki interpretacyjnej.

Aby zapewnić trwałość obecnego, prawidłowego podejścia i ograniczyć ryzyko ponownej zmiany kursu interpretacyjnego oraz sporów z organami, zasadne wydaje się: 

• doprecyzowanie w przepisach (lub przynajmniej w interpretacji ogólnej), że obowiązek z art. 9 ust. 1c ustawy o CIT dotyczy ksiąg prowadzonych na podstawie polskiej ustawy o rachunkowości lub standardów rachunkowości stosowanych w Polsce,

jednoznaczne potwierdzenie, że w przypadku zagranicznych oddziałów samobilansujących obowiązek ten realizuje się poprzez prawidłowe ujęcie ich wyników w księgach jednostki macierzystej i w sprawozdaniu łącznym, o którym mowa w art. 51 ustawy o rachunkowości, a nie poprzez równoległe prowadzenie „zdublowanych” ksiąg oddziału według polskich standardów.