Sankcje wobec Rosji i Białorusi – kontrole celno-skarbowe dot. prawidłowości zgłoszeń celnych jako pośrednie narzędzie weryfikacji przestrzegania reżimu sankcyjnego – część 3

Kontrola celno-skarbowa wszczęta formalnie w zakresie prawidłowości zgłoszeń celnych może w praktyce stać się narzędziem weryfikacji przestrzegania sankcji wobec Rosji i Białorusi. Organy KAS coraz częściej badają rzeczywisty kierunek eksportu, rolę państw pośrednich oraz należytą staranność przedsiębiorcy, co może prowadzić do dalszych postępowań i ryzyka kar.

Podstawą wszczęcia kontroli celno-skarbowej jest art. 54 ust.1 pkt 2 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Przepis ten daje organom szerokie kompetencje do weryfikacji prawidłowości obrotu towarowego z zagranicą, w tym w szczególności zgłoszeń celnych.

W praktyce oznacza to, że kontrola może zostać wszczęta formalnie w zakresie weryfikacji prawidłowości eksportu – bez bezpośredniego wskazania w zakresie kontroli badania naruszenia przepisów sankcyjnych.

Nie zmienia to jednak faktu, że w toku takich czynności organy bardzo często badają również rzeczywiste przestrzeganie reżimu sankcyjnego.

Weryfikacja rzeczywistego kraju przeznaczenia towarów

Jednym z kluczowych elementów kontroli jest potwierdzenie czy towary faktycznie trafiły do krajów przeznaczenia zadeklarowanych w zgłoszeniach celnych.

W tym celu organy KAS korzystają z instrumentów międzynarodowej pomocy prawnej i występują do zagranicznych administracji celnych o potwierdzenie importu towarów na ich terytorium.

W praktyce weryfikacja ta zmierza do ustalenia, czy:

• zadeklarowany kraj przeznaczenia był rzeczywistym miejscem dostawy;

• czy też pełnił jedynie funkcję państwa pośredniego (tranzytowego);

• a faktycznym odbiorcą towaru był podmiot z Rosji lub Białorusi.

Szczególne zainteresowanie organów budzą kierunki eksportowe takie jak Singapur, Chiny czy Turcja tj. państwa, które mogą być wykorzystywane jako podmioty pośrednie w łańcuchach dostaw prowadzących do krajów objętych sankcjami.

Zakres żądanej dokumentacji

W toku kontroli organy wymagają szerokiego zakresu dokumentów, pozwalających na odtworzenie rzeczywistego przebiegu transakcji. W szczególności są to:

• faktury sprzedażowe;

• umowy handlowe;

• dokumenty transportowe;

• oryginały zgłoszeń celnych eksportowych;

• komunikaty IE599 (potwierdzenie wywozu).

Analiza tych dokumentów ma na celu nie tylko weryfikację formalnej poprawności zgłoszeń, lecz przede wszystkim ustalenie czy transakcja nie była elementem schematu umożliwiającego obejście sankcji.

Weryfikacja należytej staranności

Istotnym elementem kontroli jest również ocena czy przedsiębiorca dochował należytej staranności w relacjach z kontrahentami zagranicznymi.

Organy w praktyce oczekują odpowiedzi na pytania dotyczące m.in.

• stosowania procedur weryfikacji klientów (odbiorców zagranicznych);

• sposobu identyfikacji rzeczywistego odbiorcy towaru (end-user);

• działań podejmowanych w celu ograniczenia ryzyka wykorzystania towarów w sposób niezgodny z prawem lub przeznaczeniem;

• mechanizmów monitorowania transakcji i reagowania na podejrzane okoliczności.

W efekcie kontrola celno-skarbowa coraz częściej wykracza poza klasyczną analizę dokumentów i obejmuje również elementy oceny systemów compliance funkcjonujących u kontrolowanego.

Zakończenie kontroli i dalsze konsekwencje

Kontrola celno-skarbowa kończy się sporządzeniem protokołu w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Jeżeli organ nie stwierdzi uchybień, protokół nie jest sporządzany.

W sytuacji, gdy kontrola wykaże nieprawidłowości, konsekwencją jest wszczęcie postępowania. To na tym etapie dochodzi już do formalnej oceny naruszeń oraz określenia ewentualnych zobowiązań lub sankcji.

Ustalenia faktyczne oraz materiał dowodowy zgromadzony w toku kontroli celno-skarbowej w zakresie prawidłowości zgłoszeń celnych mogą stanowić podstawę do inicjowania dalszych postępowań przez organy KAS lub złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. W szczególności informacje te mogą uzasadniać w przyszłości:

• wszczęcie postępowania w celu nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie przepisów sankcyjnych;

• wszczęcie postępowań karnych lub karnych skarbowych, w przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia naruszenia reżimu sankcyjnego, w tym jego obejścia.

Wnioski praktyczne dla przedsiębiorców

W konsekwencji należy mieć na uwadze, że kontrola formalnie wszczęta w zakresie prawidłowości zgłoszeń celnych może w praktyce stanowić punkt wyjścia do szerszej weryfikacji przestrzegania reżimu sankcyjnego.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność przygotowania się nie tylko na kontrolę dokumentów celnych, ale również na wykazanie, że:

• dokonują rzetelnej identyfikacji i weryfikacji kontrahentów,

• posiadają wiedzę o strukturze i przebiegu łańcucha dostaw,

• są w stanie racjonalnie uzasadnić wybór kierunków eksportowych,

• wdrożyli procedury ograniczające ryzyko naruszenia lub obejścia sankcji.

W praktyce to właśnie te elementy mogą przesądzać o ocenie transakcji przez organy nawet jeśli formalnie kontrola dotyczy wyłącznie zgłoszeń celnych.

Jak możemy pomóc?

Skuteczne zarządzanie ryzykiem sankcyjnym wymaga nie tylko znajomości przepisów, lecz także wdrożenia odpowiednich procedur i systematycznej weryfikacji kontrahentów oraz transakcji.

Zapraszamy do kontaktu – nasz zespół postępowań podatkowych i sądowych wspiera przedsiębiorców w zakresie compliance sankcyjnego poprzez:

• wdrożenie systemu weryfikacji kontrahentów (due dilligence) pod kątem powiązań z podmiotami objętymi sankcjami,

• wdrożenie procedur należytej staranności (odpowiednie dokumentowanie i archiwizowanie weryfikacji kontrahentów),

• przegląd bieżących procedur, umów z kontrahentami (m.in. pod kątem zawarcia klauzul sankcyjnych) i ich aktualizację,

• aktywne wsparcie w trakcie kontroli oraz reprezentacja przed organami KAS.