Odroczona płatność pomiędzy podmiotami powiązanymi – jakie niesie za sobą konsekwencje?

W przypadku transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi znaczenie ma nie tylko wysokość wynagrodzenia, ale też pozostałe warunki transakcji. Organy analizują całokształt uzgodnień, w tym termin i sposób płatności czy ewentualne kary umowne.

Potwierdza to wyrok WSA w Białymstoku1, w którym wskazano, że wieloletnie odroczenie płatności, zwłaszcza bez wynagrodzenia w postaci odsetek, może prowadzić do zakwestionowania rynkowego charakteru transakcji. 

Jest jednak dobra wiadomość dla podatników. Samo stwierdzenie przez organy, że warunki transakcji są nierynkowe, nie wystarcza do doszacowania dochodu. Organy podatkowe muszą oprzeć swoje rozstrzygnięcia na właściwych przepisach i przeprowadzić rzetelną analizę materiału dowodowego. 

Jak długo można czekać na zapłatę? Fiskus stawia granicę 

Spór dotyczył transakcji sprzedaży nieruchomości pomiędzy podmiotami powiązanymi. Zgodnie z umową, płatność za sprzedaż nieruchomości została rozłożona na dwie raty.  

W rzeczywistości jednak strony wielokrotnie przesuwały termin zapłaty, podpisując kolejne aneksy. W efekcie Spółka udzieliła podmiotowi powiązanemu niemal 9-letniego terminu płatności, nie naliczając ani nie dochodząc odsetek.  

Organ I instancji uznał, że Spółka powinna rozpoznać przychód z tytułu należnych, lecz nieotrzymanych odsetek w kwocie blisko 2 mln zł! 

Równolegle Spółka udzieliła temu samemu podmiotowi powiązanemu pożyczki, której termin spłaty także został wydłużony. Dodatkowo, mimo naliczania odsetek były one faktycznie płatne dopiero po kilku latach. Tymczasem w transakcjach realizowanych przez Spółkę z podmiotami niepowiązanymi karencja w spłacie odsetek wynosiła od 6 do 18 miesięcy. 

W konsekwencji organ doliczył do przychodów Spółki również wartość odsetek w kwocie ponad 30 tys. zł, które nie zostały przez nią otrzymane w kontrolowanym roku. 

Kluczowy błąd organu I instancji – niewłaściwa podstawa prawna 

DIAS uchylił decyzję organu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 

Według DIAS organ błędnie ustalił skutki podatkowe i nie zastosował przepisów o cenach transferowych. Oparł się natomiast na regulacjach dotyczących odsetek.  

Spółka zaskarżyła decyzję, lecz WSA przyznał rację DIAS. Uznał, że analiza materiału dowodowego przez organ była niewystarczająca. 

Aby skutecznie zakwestionować rynkowość transakcji, organ będzie musiał przeprowadzić kompleksową analizę jej warunków jako całości, a nie jedynie „należnych odsetek”. 

Wniosek – nie tylko cena się liczy  

Przedstawiona sprawa wyraźnie pokazuje, że w transakcjach między podmiotami powiązanymi nie liczy się wyłącznie cena. Kluczowe są wszystkie warunki transakcji, w tym terminy i sposób płatności, a także potencjalne kary umowne. 

W praktyce oznacza to że należy: 

• • analizować i ustalać warunki transakcji na poziomie rynkowym, nie tylko pod kątem samego wynagrodzenia, 

• • porównywać warunki transakcji z danymi wewnętrznymi, tj. weryfikować, czy uzgodnienia stosowane wobec podmiotów powiązanych są spójne z warunkami z podmiotom niepowiązanym, 

• • odpowiednio dokumentować i uzasadniać wszelkie zmiany w dokonanych uzgodnieniach, 

• • rozważyć wprowadzenie zapisów zabezpieczających podatnika, np. kar umownych, 

• • unikać wieloletniego przedłużania terminów płatności bez ekonomicznego uzasadnienia albo odpowiednio udokumentować uwzględnienie tego rodzaju ustaleń w cenie transakcji. 

Podsumowując, samo ustalenie i zapłata wynagrodzenia na poziomie rynkowym mogą nie wystarczyć, aby uchronić transakcję przed zakwestionowaniem przez organy podatkowe – kluczowe znaczenie ma ocena całokształtu jej warunków.