Prawo do odliczenia podatku naliczonego nie tylko na podstawie faktury

Wyrok NSA z 13 lutego 2026 r. (Sygn.  I FSK 949/23) 

Czego dotyczyła sprawa? 

Sprawa dotyczyła ustalenia, czy spółka, pomimo odmowy wystawienia faktury przez sprzedawcę, jest uprawniona do odliczenia podatku VAT wynikającego z transakcji dostawy działek budowlanych, której wartość została określona w akcie notarialnym. W ocenie spółki zasadne jest dokonanie odliczenia podatku naliczonego pomimo braku faktury VAT w sytuacji, gdy spełnione zostały materialne przesłanki prawa do odliczenia, tj. dokonana została transakcja podlegająca opodatkowaniu VAT, a spółka jest podatnikiem VAT wykorzystującym zakupione działki na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej, którą jest budownictwo mieszkaniowe.   

Stanowisko KIS 

Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 26 sierpnia 2022 r. (sygn. 0111-KDIB3-2.4012.384.2022.1.MGO) uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. W ocenie organu akt notarialny nie stanowi dokumentu wymienionego w przepisach ustawy o VAT, dającego podstawę do dokonania odliczenia podatku naliczonego, ponieważ takim dokumentem jest wyłącznie faktura. Zdaniem organu, nawet jeśli wysokość podatku naliczonego została określona w akcie notarialnym, spółce nie przysługuje prawo do odliczenia na podstawie takiego dokumentu.   

Uchylenie interpretacji przez WSA 

WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 stycznia 2023 r. (sygn. I SA/Bd 592/22) nie zgodził się ze stanowiskiem organu i uchylił zaskarżoną interpretację. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE, w szczególności na wyrok z dnia 29 września 2022 r. w sprawie C-235/21 (Raiffeisen Leasing), zgodnie z którym, mając na względzie zasadę neutralności VAT, prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje w razie spełnienia przesłanek materialnych, nawet jeśli podatnik nie spełnił niektórych wymagań formalnych. Z przywołanego wyroku TSUE wynika, że w okolicznościach braku faktury, umowa zbycia i leasingu zwrotnego może stanowić podstawę do odliczenia podatku naliczonego w przypadku, jeżeli umowa ta zawiera informacje niezbędne do ustalenia przez organ podatkowy, że zostały spełnione materialne przesłanki prawa do odliczenia VAT.  

Wyrok NSA  

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko prezentowane przez WSA i oddalił skargę kasacyjną organu. NSA wskazał, że zarówno z orzecznictwa TSUE, jak i z orzecznictwa krajowego wynika, że faktura nie jest jedynym dokumentem uprawniającym do dokonania odliczenia podatku naliczonego, a zatem można dokonać odliczenia podatku na podstawie danych wynikających z aktu notarialnego, jeżeli tylko spełnione zostały materialne przesłanki odliczenia.   

Znaczenie dla VAT 

NSA potwierdził, że odliczenia VAT można dokonać również na podstawie dokumentów innych niż faktura, co podważa restrykcyjne stanowisko fiskusa w tym zakresie. Wyrok ten umacnia podejście, w którym o prawie do odliczenia decyduje przede wszystkim spełnienie przesłanek materialnych, a sama forma dokumentu ma mniejsze znaczenie. Mimo to trudno oczekiwać, aby wyrok ten zmienił praktykę organów podatkowych, które nadal będą uznawać fakturę za jedyny dokument dający prawo do odliczenia VAT.