Czy podatnik może czekać z rozliczeniem VAT do wyroku sądu?

Wyrok WSA we Wrocławiu z 14 października 2026 r., sygn. I SA/Wr 546/26.

Przedmiotem sporu był moment powstania obowiązku podatkowego w VAT z tytułu rozliczenia nakładów poniesionych na cudzych nieruchomościach, gdy między wykonawcą a właścicielami nieruchomości istnieje spór co do zasadności lub wysokości wynagrodzenia. Kluczową kwestią było ustalenie czy obowiązek podatkowy powstaje już w chwili faktycznego wykonania świadczenia, czyli zakończenia prac i przekazania ich efektów, czy też dopiero w chwili zapłaty należności, potencjalnie po wydaniu prawomocnego wyroku sądu cywilnego.

Czego dotyczył wyrok?

Spółka wybudowała 11 budynków mieszkalnych w zabudowie szeregowej na nieruchomościach należących do innych osób. Prace wykonywano na podstawie ustnych ustaleń z inwestorami. W 2025 r. spółka zakończyła realizację inwestycji w stanie nieukończonym, a następnie prace były kontynuowane przez inwestorów.

Spółka, będąca czynnym podatnikiem VAT, wystawiła lub zamierzała wystawić faktury z tytułu roszczenia o zwrot nakładów poniesionych na cudzych nieruchomościach, stosując stawkę VAT 23%. Jednocześnie między stronami powstał spór dotyczący rozliczenia nakładów. Spółka wszczęła postępowanie pojednawcze i zakładała, że w razie braku ugody konieczne będzie wniesienie pozwów o zapłatę, a należności mogą zostać uregulowane dopiero po uzyskaniu prawomocnego wyroku. Zdaniem spółki obowiązek podatkowy powinien powstać dopiero w chwili zapłaty faktur. Spółka argumentowała również, że faktury wystawione przed zapłatą nie były fakturami pustymi ani błędnymi i nie wymagały korekty.

Stanowisko Dyrektora KIS

W interpretacji indywidualnej z 21 kwietnia 2026 r., sygn. 0114-KDIP1-3.4012.263.2026.1.KAB, Dyrektor KIS uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe.

Organ stwierdził, że przedmiotem rozliczenia jest prawo majątkowe związane z nakładami poniesionymi na cudzym gruncie. Odpłatne przeniesienie tego prawa stanowi świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT. Do czynności tej znajduje zastosowanie ogólna zasada z art. 19a ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usługi. Dyrektor KIS podkreślił, że moment wykonania usługi należy ustalać obiektywnie, z uwzględnieniem jej charakteru i chwili zakończenia wszystkich czynności składających się na świadczenie, natomiast ustalenia umowne stron nie mogą prowadzić do zmiany obowiązków wynikających z przepisów podatkowych. Według organu w opisanych okolicznościach obowiązek podatkowy z tytułu rozliczenia nakładów powstawał w momencie wymagalności roszczenia o ich zwrot. Jeżeli przed momentem wymagalności roszczenia o zwrot nakładów spółka otrzymałaby całość lub część zapłaty, obowiązek podatkowy powstałby wcześniej, na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT, w odniesieniu do otrzymanej kwoty.

Stanowisko WSA we Wrocławiu

WSA we Wrocławiu oddalił skargę spółki.

Sąd przyjął, że świadczenie zostało faktycznie wykonane w chwili zakończenia przez spółkę procesu budowlanego w stanie uzgodnionym przez strony. Skoro spółka wykonała wszystkie czynności objęte ustalonym świadczeniem, późniejszy spór dotyczący zasadności lub wysokości wynagrodzenia nie zmieniał faktu, że usługa została już wykonana. Zdaniem sądu obowiązku podatkowego nie można przesunąć do chwili zapłaty faktury, zakończenia postępowania cywilnego ani wydania prawomocnego wyroku określającego wysokość należności, ponieważ art. 19a ust. 1 ustawy o VAT wiąże obowiązek podatkowy z wykonaniem świadczenia, a nie z późniejszym rozliczeniem finansowym między stronami. Ewentualne ustalenie przez sąd cywilny innej wysokości roszczenia może stanowić podstawę do późniejszej korekty faktury, ale nie zmienia pierwotnego momentu wykonania usługi.

WSA we Wrocławiu wskazał również, że w sprawie nie występowała pusta faktura w rozumieniu art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, ponieważ świadczenie zostało faktycznie wykonane. Organ nie dokonywał zresztą wykładni tego przepisu, dlatego zarzut jego naruszenia był niezasadny.

Znaczenie wyroku dla VAT

Wyrok potwierdza, że spór dotyczący wynagrodzenia nie przesuwa momentu powstania obowiązku podatkowego, jeżeli świadczenie zostało już faktycznie wykonane. Podatnik nie może odroczyć rozliczenia VAT do czasu otrzymania zapłaty albo zakończenia postępowania sądowego tylko dlatego, że kontrahent kwestionuje zasadność lub wysokość należności.

Z wyroku wynikają następujące praktyczne wnioski:

1. Decydujący jest obiektywny moment wykonania usługi. W analizowanej sprawie było nim zakończenie przez spółkę prac w uzgodnionym zakresie.
2. Brak zapłaty nie wyłącza obowiązku rozliczenia VAT. Ryzyko gospodarcze związane z nieotrzymaniem wynagrodzenia nie wpływa samo w sobie na moment powstania obowiązku podatkowego.
3. Postępowanie cywilne nie kreuje usługi. Wyrok sądu cywilnego rozstrzygający o zasadności lub wysokości roszczenia nie stanowi momentu wykonania świadczenia.
4. Zmiana wysokości należności może wymagać korekty. Jeżeli w wyniku ugody albo wyroku zostanie ustalona inna kwota wynagrodzenia, rozliczenie VAT może podlegać odpowiedniemu skorygowaniu.
5. Faktura dokumentująca rzeczywiście wykonane świadczenie nie jest pustą fakturą wyłącznie dlatego, że odbiorca kwestionuje należność albo odmawia jej zapłaty.

W konsekwencji wyrok ma szersze znaczenie dla usług, w przypadku których po ich wykonaniu powstaje spór o zapłatę i potwierdza konieczność rozdzielenia dwóch kwestii: momentu wykonania świadczenia i powstania obowiązku podatkowego oraz późniejszego dochodzenia i ostatecznego określenia wysokości wynagrodzenia.