Świadczenie otrzymane od konsumenta za ponadnormatywne zużycie zwróconego towaru poza VAT

Wyrok NSA z 23 września 2026 r. (sygn. I FSK 778/25)

Czego dotyczyła sprawa?

Sprawa dotyczyła spółki prowadzącej sprzedaż elektroniki użytkowej za pośrednictwem sklepu internetowego. W przypadku odstąpienia od umowy przez konsumentów zdarzały się sytuacje, w których zwracane towary były uszkodzone, niekompletne lub nosiły ślady użytkowania wykraczającego poza niezbędne do sprawdzenia ich cech i funkcjonalności. W takich przypadkach spółka zamierzała obciążać konsumentów kosztami odpowiadającymi rzeczywistemu zmniejszeniu wartości zwracanych towarów. Powstała jednak wątpliwość, czy otrzymywane z tego tytułu kwoty stanowią odszkodowanie pozostające poza zakresem VAT, czy też wynagrodzenie za usługę podlegającą opodatkowaniu. Zdaniem spółki, otrzymane wynagrodzenie stanowi odszkodowanie za wyrządzone szkody i nie może zostać potraktowana jako czynność podlegająca opodatkowaniu VAT.

Stanowisko KIS

Dyrektor KIS nie zgodził się ze spółką i uznał, że pobierane od konsumentów kwoty nie mają charakteru odszkodowawczego. Zdaniem organu możliwość obciążenia konsumenta została przewidziana już w regulaminie sklepu oraz warunkach sprzedaży, a zatem wprost wynika z zawartych umów sprzedaży na odległość. W ocenie organu dodatkowa opłata jest wynikiem świadczenia wzajemnego, ponieważ konsument, uiszczając dodatkową opłatę, w istocie zwalnia się z dalszych roszczeń przedsiębiorcy związanych z nieprawidłowym korzystaniem z towaru, a zatem ma miejsce odpłatna usługa podlegająca opodatkowaniu VAT.

Uchylenie interpretacji przez WSA

WSA w Poznaniu nie zgodził się z taką argumentacją i uchylił interpretację. Sąd wskazał, że po odstąpieniu od umowy sprzedaży brak jest jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego ze strony sprzedawcy. Otrzymywana kwota pełni funkcję rekompensaty za uszczerbek majątkowy związany ze zwrotem niepełnowartościowego towaru, a nie wynagrodzenia za usługę.

Wyrok NSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu i w pełni podzielił stanowisko sądu I instancji. NSA potwierdził, że w analizowanej sprawie występuje klasyczna odpowiedzialność odszkodowawcza.

NSA zwrócił uwagę, że z ekonomicznego punktu widzenia sporne świadczenie służy zrekompensowaniu spółce kosztów i strat powstałych wskutek ponadnormatywnego zużycia towaru przez konsumenta. Sam fakt uregulowania odpowiedzialności konsumenta w regulaminie sklepu lub przepisach prawa konsumenckiego nie powoduje jeszcze, że powstaje świadczenie wzajemne podlegające opodatkowaniu VAT.

NSA zwrócił uwagę, że analogiczny problem został rozstrzygnięty przez TSUE w sprawie C‑277/05 z 18 lipca 2007 r. (Société thermale d’Eugénie-les-Bains), dotyczącej zatrzymanych zadatków hotelowych w przypadku odwołania rezerwacji. Zdaniem sądu logika tego rozstrzygnięcia znajduje zastosowanie również w analizowanej sprawie. Jeżeli opłata wpisuje się w zakres roszczenia odszkodowawczego to pozostaje poza zakresem VAT. NSA podkreślił również, że takie podejście jest już utrwalone w jego własnym orzecznictwie dotyczącym różnego rodzaju świadczeń odszkodowawczych.

Znaczenie dla VAT

Wyrok wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą TSUE i NSA, zgodnie z którą świadczenia o charakterze odszkodowawczym nie stanowią wynagrodzenia za usługę, jeżeli ich celem jest wyłącznie rekompensata poniesionej szkody lub uszczerbku majątkowego. W takich przypadkach brak jest świadczenia wzajemnego, które uzasadniałoby traktowanie otrzymanej należności na gruncie VAT jako zapłaty za usługę podlegającą opodatkowaniu.