Usługi wykonawstwa zastępczego a prawo do odliczenia VAT

Wyrok WSA w Opolu z 16 września 2026 r. (sygn. I SA/Op 295/26)

Czego dotyczyła sprawa?

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia VAT od usług nabywanych od wykonawcy zastępczego w sytuacji, gdy pierwotny, nierzetelny podwykonawca nie wykonał prac lub wykonał je niezgodnie z umową. Spółka realizująca kontrakty budowlane i energetyczne, chcąc wywiązać się ze swoich zobowiązań wobec inwestora, zlecała wykonanie brakujących lub naprawczych prac nowemu podwykonawcy. Jednocześnie dochodziła następnie od nierzetelnego podwykonawcy zwrotu kosztów wykonania zastępczego.

Bezpośrednią przyczyną wystąpienia o interpretację był wyrok NSA z 5 marca 2025 r. (I FSK 2234/21), z którego wynika, że podatnik zachowuje prawo do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez wykonawcę zastępczego, jeżeli dochodzona od nierzetelnego wykonawcy rekompensata obejmuje wyłącznie kwotę netto usług wykonawstwa zastępczego. W związku z tym spółka planowała zmienić model rozliczeń z podwykonawcami i dochodzić swoich roszczeń tylko w zakresie kwot netto wynikających z faktur wystawionych przez wykonawców zastępczych, aby przysługiwało jej prawo do odliczenia VAT z tych faktur.

Stanowisko KIS

Dyrektor KIS zgodził się ze spółką, że zwrot kosztów otrzymywany od nierzetelnych podwykonawców ma charakter odszkodowawczy i pozostaje poza zakresem VAT. Jednocześnie uznał jednak, że skoro zwrot kosztów wykonawstwa zastępczego nie podlega opodatkowaniu, to również zakup usług od wykonawcy zastępczego nie pozostaje w związku z czynnościami opodatkowanymi spółki. W konsekwencji organ odmówił prawa do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez wykonawców zastępczych, wskazując przy tym, że bez znaczenia pozostaje, czy dochodzona od nierzetelnego podwykonawcy kwota obejmuje wartość netto czy brutto wykonawstwa zastępczego.

Wyrok WSA

WSA w Opolu nie zgodził się z takim podejściem i uchylił interpretację. Zdaniem sądu organ przyjął zbyt daleko idący automatyzm, utożsamiając odszkodowawczy charakter rozliczenia z nierzetelnym podwykonawcą z brakiem związku usług wykonawcy zastępczego z działalnością opodatkowaną podatnika.

Sąd podkreślił, że usługi wykonawcy zastępczego są nabywane po to, aby spółka mogła prawidłowo wykonać własny kontrakt zawarty z klientem. Tym samym nabycie usług pozostaje w bezpośrednim związku z działalnością opodatkowaną spółki.

Kluczowe znaczenie WSA przypisał również wyrokowi NSA z 5 marca 2025 r. (I FSK 2234/21), na który powołała się Spółka. Sąd zwrócił uwagę, że NSA wyraźnie rozróżnił sytuacje, w których rekompensata od nierzetelnego wykonawcy obejmuje wartość faktury brutto, od przypadków, gdy obejmuje wyłącznie kwotę netto.

Dodatkowo sąd skrytykował organ za pobieżne odniesienie się do powołanego przez spółkę orzecznictwa NSA. Zdaniem WSA nie wystarczy stwierdzić, że wcześniejszy wyrok zapadł na tle innego stanu faktycznego, jeżeli podatnik wskazuje go jako kluczowy argument uzasadniający zmianę modelu rozliczeń.

Znaczenie dla VAT

Wyrok wpisuje się w coraz wyraźniej zarysowującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą odszkodowawczy charakter określonego rozliczenia nie wyklucza automatycznie prawa do odliczenia VAT od związanych z nim zakupów. Jednocześnie wyrok potwierdza, że dla prawa do odliczenia istotne znaczenie może mieć sposób ukształtowania rozliczeń z nierzetelnym podwykonawcą, w szczególności to, czy dochodzona rekompensata obejmuje kwotę netto czy brutto usług wykonawstwa zastępczego oraz czy usługi te są nabywane przez podatnika we własnym imieniu i na własną rzecz.