Tantiemy i dodatkowe wynagrodzenie za nielegalne korzystanie z utworów podlega opodatkowaniu VAT

Sąd UE w wyroku T643/24 w sprawie Credidam vs. Cristian General Serv SRL z 11 lutego 2026 r. orzekając nie miał wątpliwości co do tego, iż „Okoliczność, że użytkownik chronionych utworów nie uiścił kwot, które powinien był zapłacić, nie stoi na przeszkodzie temu, by zostały one zakwalifikowane jako równowartość usługi świadczonej przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w imieniu podmiotów praw pokrewnych.” 

Stan faktyczny 

Organizacja zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w Rumunii (Credidam) dochodziła od spółki prowadzącej pensjonat (Cristian General Serv SRL) zapłaty wynagrodzenia za publiczne udostępnianie fonogramów i programów audiowizualnych bez licencji. Zgodnie z krajowymi regulacjami, w przypadku korzystania z utworów bez licencji należne wynagrodzenie wynosi trzykrotność standardowej stawki licencyjnej. Spór sprowadzał się do ustalenia, czy kwota podlega opodatkowaniu VAT  w całości czy tylko w części. 

Pytania prejudycjalne: 

1. 1. Czy publiczne udostępnianie utworów bez licencji stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy 2006/112? 
   2. Czy dla kwalifikacji takiego świadczenia jako odpłatnej usługi w rozumieniu dyrektywy 2006/112 istotne jest, że podmiot praw pokrewnych – zgodnie z prawem krajowym – nie może sprzeciwić się korzystaniu z utworu, lecz przysługuje mu jedynie ustawowe prawo do wynagrodzenia, którego wysokość jest określona według przewidzianej prawem metody kalkulacji? 

Rozstrzygnięcie  

Sąd UE orzekł, że w opisanym stanie faktycznym dochodzi do odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu dyrektywy VAT, nawet jeśli użytkownik nie miał licencji. Podmioty praw pokrewnych nie mogą sprzeciwić się korzystaniu z utworów, bowiem wynagrodzenie wynika bezpośrednio z przepisów ustawy i aktów wykonawczych.  Z uzasadnienia wynika, że między udostępnieniem utworów a należnym wynagrodzeniem istnieje bezpośredni związek o charakterze prawnym. Regulacje krajowe kształtują stosunek prawny, w ramach którego dochodzi do wymiany świadczeń. Nielegalny charakter działania użytkownika nie wyłącza opodatkowania świadczonych usług, tym samym Sąd powołując się na jedną z podstawowych zasad – zasadę neutralności wskazał, iż przepisy VAT sprzeciwiają się „powszechnemu rozróżnieniu między transakcjami nielegalnymi a transakcjami legalnymi”.  

VAT co do zasady ma obciążać konsumenta końcowego, przy każdej transakcji dotyczącej towarów lub usług. 

W odniesieniu do podstawy opodatkowania Sąd orzekł, że VAT obejmuje całość należnego wynagrodzenia, w tym jego podwyższoną część (trzykrotność stawki). Podwyższenie to nie ma charakteru odszkodowawczego w rozumieniu przepisów o VAT, lecz stanowi element zapłaty należnej za świadczenie usług, a zatem wchodzi do podstawy opodatkowania na podstawie art. 73 i 78 dyrektywy 2006/112.  

Znaczenie wyroku 

Orzeczenie potwierdza szerokie rozumienie pojęcia odpłatnego świadczenia usług w systemie VAT oraz wskazuje, że nielegalne korzystanie z utworów nie wyłącza opodatkowania należnych kwot. Jednocześnie przesądził, że podwyższone opłaty przewidziane w przepisach krajowych mogą stanowić element wynagrodzenia podlegającego VAT i nie należy ich traktować jako odszkodowanie pozostające poza zakresem opodatkowania.