VAT-marża – czy można zaufać dostawcy?

W ostatnich dniach Sąd UE [1] rozstrzygnął, czy w przypadku procedury VAT-marża należy brać pod uwagę kwestię dobrej wiary odsprzedawcy: czy można odmówić prawa do zastosowania procedury podatnikowi, który nabył towary od dostawcy w procedurze VAT-marża, jeśli potem okazało się, że dostawca nie miał prawa do zastosowania tej procedury? Odpowiedź na to pytanie jest istotna dla podmiotów stosujących procedurę VAT-marży także w Polsce.

Czy wnioski płynące z wyroku Sądu UE w sprawie T-569/25 [X-GmbH] można odnieść także do dostaw opodatkowanych na zasadach ogólnych, w zakresie zaufania do danych przekazanych przez dostawcę (np. w odniesieniu do stawki podatku)? Na to pytanie także postaram się odpowiedzieć.

Tło sprawy T-569/25

Niemiecka spółka X-GmbH prowadziła handel detaliczny i hurtowy biżuterią oraz zegarkami. Spółka stosowała w deklaracjach VAT za lata 2013–2014 procedurę marży przy odsprzedaży niektórych towarów (zegarków). W wyniku kontroli niemiecki organ podatkowy uznał, że dostawcy spółki niesłusznie zastosowali tę procedurę, ponieważ zegarki te były nowe. W rezultacie organ zakwestionował również prawo X-GmbH do rozliczenia VAT w procedurze marży. Spółka nie zgodziła się z powyższym, podnosząc, że jej dobra wiara i uzasadnione przekonanie o prawidłowości działania dostawców powinny zostać uwzględnione.

Sprawa trafiła do sądu, który zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy przepisy unijne dopuszczają krajowe rozwiązanie, w którym dobra wiara podatnika jest oceniana wyłącznie w odrębnym postępowaniu dotyczącym ulg podatkowych, a nie już na etapie ustalania wysokości zobowiązania podatkowego.

Dobra wiara w procedurze VAT-marży według TSUE

Kwestia dobrej wiary podatnika stosującego procedurę marży była już przedmiotem orzecznictwa TSUE, które Sąd UE uwzględnił w analizowanym wyroku. W wyroku z 18 maja 2017 r. w sprawie C-624/15 [Litdana] Trybunał wyjaśnił zasady stosowania procedury marży i ochrony podatnika działającego w dobrej wierze. Wskazał, że nie można odmówić podatnikowi prawa do zastosowania tej procedury wyłącznie dlatego, że jego dostawca błędnie ją zastosował, jeżeli podatnik otrzymał fakturę zawierającą informacje o zastosowaniu procedury marży. Odmowa jest dopuszczalna, gdy organy podatkowe wykażą, że podatnik nie działał w dobrej wierze lub nie podjął racjonalnych środków, których można było od niego wymagać, aby upewnić się, że transakcja nie wiąże się z oszustwem podatkowym.

Stanowisko Sądu UE w wyroku w sprawie X-GmbH (T-569/25)

Sąd UE podkreślił, że podatnik ma prawo zastosować procedurę marży, chyba że organy udowodnią mu, że „nie działał w dobrej wierze lub nie podjął rozsądnych działań, aby upewnić się, że nie uczestniczy w oszustwie podatkowym”:

„(…) dany podatnik ma prawo zastosować procedurę marży, chyba że władze krajowe udowodnią, iż nie działał on w dobrej wierze lub że nie podjął wszelkich racjonalnych środków będących w jego mocy w celu upewnienia się, że dokonywana przez niego transakcja nie prowadzi do udziału w oszustwie podatkowym.”

Dalej Sąd UE orzekł, że uznał, że rozdzielenie oceny dobrej wiary podatnika na dwa odrębne postępowania (jak to miało miejsce niniejszej sprawie) może nadmiernie utrudniać korzystanie z prawa do stosowania procedury marży, naruszając prawo podatnika do jej stosowania. W konsekwencji, Sąd UE uznał, że art. 314 Dyrektywy VAT w związku z zasadą skuteczności sprzeciwia się krajowej praktyce, która nie uwzględnia dobrej wiary podatnika na etapie ustalania zobowiązania podatkowego, lecz pozwala ją ocenić dopiero w odrębnym postępowaniu.

Znaczenie wyroku T-569/25

Co oznacza przedmiotowy wyrok dla polskich podatników? Orzeczenie stanowi doprecyzowanie i potwierdzenie tez wyroku TSUE z 18 maja 2017 r. w sprawie C-624/15 [Litdana]. Podkreśla bowiem, że organy podatkowe powinny uwzględniać dobrą wiarę podatnika już na etapie postępowania dotyczącego ustalenia zobowiązania podatkowego. Chodzi o ocenę, czy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o błędnym zastosowaniu procedury VAT-marża przez dostawcę oraz czy podjął racjonalne środki ostrożności. Jest to ważne dla podmiotów stosujących procedurę VAT-marża, ponieważ w praktyce podatnik często ma bardzo ograniczone możliwości weryfikacji (lub nie ma ich wcale), czy kontrahent prawidłowo zastosował tę procedurę.

Jednocześnie analizowany wyrok, rozpatrywany niezależnie od orzeczenia w sprawie C-624/15 [Litdana], będzie miał w Polsce ograniczone znaczenie. Kluczowa kwestia poruszana w tej sprawie, tj. badanie dobrej wiary podatnika w odrębnym postępowaniu, wynikała ze specyfiki niemieckich przepisów podatkowych. Wyrok Sądu UE w sprawie T-569/25 [X-GmbH] potwierdza jednak, że nie można odmówić podatnikowi prawa do zastosowania procedury VAT-marża wyłącznie dlatego, że dostawca błędnie ją zastosował. Znaczenie mają dobra wiara podatnika oraz to, czy podjął on racjonalne środki, aby upewnić się, że nie uczestniczy w oszustwie podatkowym.

Czy orzecznictwo dotyczące dobrej wiary w procedurze VAT-marża można odnieść do innych zagadnień, np. możliwości zastosowania takiej samej stawki VAT jak dostawca? Wydaje się, że nie ma ku temu bezpośrednich podstaw. Procedura VAT-marża jest specyficzna, ponieważ jej zastosowanie przez podatnika zależy od spełnienia warunków dotyczących wcześniejszej dostawy, określonych w art. 314 dyrektywy VAT. Podobnej konstrukcji brakuje w przypadku np. obniżonych stawek VAT – prawo do zastosowania stawki 8% nie jest wprost powiązane z tym, czy zastosował ją dostawca. W konsekwencji wniosków z analizowanego orzecznictwa dotyczącego procedury marży nie należy automatycznie przenosić na inne zagadnienia z zakresu VAT.

[1] Obecnie to Sąd UE orzeka w sprawach dotyczących VAT zamiast TSUE.