Nowe uprawnienia PIP – nie zapomnijmy o VAT

W ostatnim czasie głośno zrobiło się o podpisanej przez Prezydenta RP ustawie o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) oraz niektórych innych ustaw. Z oczywistych względów w przypadku reklasyfikacji umowy B2B na umowę o pracę mówi się o ryzykach w PIT i ZUS. W niniejszym artykule chciałabym jednak pochylić się nad kwestią VAT, czasem pomijaną. Zdecydowanie niesłusznie.

Jeśli ktoś nie jest jeszcze zaznajomiony z zakresem nowelizacji ustawy o PIP, odsyłam do Tax Alertu w tym temacie, przygotowanego przez nasz zespół PIT: Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy uchwalona – warto przygotować się na nowe wyzwania.

Działalność gospodarcza w świetle przepisów VAT

Rozważając kwestię ryzyk podatkowych przekształcenia umowy B2B na umowę o pracę, należy mieć na uwadze brzmienie art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT oraz art. 10 Dyrektywy VAT. Na podstawie tych właśnie przepisów organy podatkowe mogą ocenić, czy dane czynności były wykonywane w ramach działalności gospodarczej (w zakresie VAT). Zgodnie z interpretacją powyższych przepisów przez polskie sądy administracyjne, za samodzielną działalność gospodarczą nie można uznać działalności, która m.in.:

• wykonywana jest z wykorzystaniem infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona;
• nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy;
• nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Przy czym za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uważa się czynności wykonywanych w ramach umów o pracę lub jakichkolwiek innych więzów prawnych o podobnym charakterze.

To m.in. powyższe przesłanki będą weryfikowane przez organy podatkowe w ramach sprawdzenia, czy dana relacja na gruncie VAT faktycznie (a nie tylko na papierze) stanowi relację B2B.

Istota relacji B2B

Relacja B2B funkcjonuje jako relacja dwóch podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. W przypadku zawarcia umowy B2B z danym podmiotem zakładamy więc, że działa on jako przedsiębiorca. Upraszczając, z perspektywy rozliczeń VAT relacja dokumentowana jest i rozliczana w następujący sposób:

• Przedsiębiorca (p. X) zawiera z usługobiorcą (Spółką A) umowę B2B.
• Pan X świadczy usługi na rzecz Spółki A – np. usługi informatyczne, doradcze.
• Pan X wystawia na rzecz Spółki A fakturę z wykazanym VAT (załóżmy 23% VAT), dokumentującą wyświadczone usługi.
• Spółka A odlicza VAT naliczony wynikający z tej faktury.
• Pan X rozlicza z urzędem skarbowym VAT należny z faktury. Może też odliczyć VAT z faktur dokumentujących wydatki, które poniósł w związku ze świadczonymi na rzecz Spółki A usługami.

Prawidłowość powyższych działań i rozliczeń opiera się na założeniu, że Pan X wykonuje czynności na rzecz Spółki jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w świetle art. 15 ust 2 ustawy o VAT. A zatem jest podatnikiem w odniesieniu do tej czynności zaś czynność ta jest czynnością podlegającą opodatkowaniu.

I wtedy na scenę wkracza Państwowa Inspekcja Pracy i wyposażona w nowe uprawnienia dokonuje reklasyfikacji relacji między Panem X a Spółką A. Nagle okazuje się, że strony łączy umowa o pracę a nie relacja B2B, a Pan X jest pracownikiem Spółki A a nie niezależnym przedsiębiorcą świadczącym na jej rzecz usługi. I powstaje poważny problem.

Skutki przekształcenia umowy B2B na umowę o pracę w VAT

Uznanie przez PIP, że Pan X faktycznie wykonuje czynności na rzecz Spółki A w ramach umowy o pracę (a nie umowy B2B) może w praktyce skutkować zakwestionowaniem założenia, że Pan X wykonuje czynności na rzecz Spółki jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w świetle przepisów VAT. To oczywiście nie jest rolą PIP, ale organy podatkowe wiedząc o reklasyfikacji relacji między stronami podejmą działania związane z analizą ich rozliczeń na gruncie VAT.

W konsekwencji, nieprawidłowy okaże się cały proces rozliczenia VAT tych czynności u obydwu stron i może dojść do:

• Zakwestionowania odliczenia przez Pana X podatku VAT naliczonego z faktur dokumentujących wydatki, które poniósł w związku z wykonaniem czynności na rzecz Spółki A (np. wydatki na sprzęt, samochód służbowy, itd.) – co skutkuje powstaniem zaległości w VAT po stronie Pana X;
• Zakwestionowania odliczenia przez Spółkę A podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez Pana X – co skutkuje powstaniem zaległości w VAT po stronie Spółki;
• Pomimo zakwestionowania odliczenia VAT z faktur wystawionych przez Pana X, Pan X może zostać zobowiązany do zapłaty VAT wykazanego na tych fakturach na podstawie art. 108 ust 1. ustawy o VAT;
• Dodatkowo, naczelnik właściwego US może nałożyć na Spółkę oraz Pana X dodatkowe zobowiązanie w VAT w wysokości do 30% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 112b ust. ustawy o VAT.

Dodajmy też, że nie ma niestety powodów, aby organy podatkowe ograniczyły swoje zainteresowanie relacją między stronami do rozliczeń bieżących – nie ma przeszkód, aby takiej analizie zostały poddane rozliczenia dokonane także w przeszłości (jedynym ograniczeniem jest termin przedawnienia zaległości podatkowych).

Należy też podkreślić, że przekwalifikowanie umowy z B2B na umowę o pracę oznacza, że na gruncie ustawy o VAT niemożliwe jest uznanie, że relacje między stronami jest relacją między niezależnymi podatnikami. Ale ustawa o VAT definiuje niezależność nieco szerzej – a zatem także relacje, które nie stanowią umowy o prace, ale mają pewne cechy, które są podobne do umowy o prace mogą spowodować, że nawet jeśli PIP nie przekwalifikuje umowy B2B na umowę o pracę to na gruncie ustawy o VAT taka umowa powinna zostać poddana dodatkowej weryfikacji, właśnie z punktu widzenia art. 15 ustawy o VAT.   

Komunikacja między organami

Ryzyka w VAT mogą więc okazać się bardzo dotkliwe. Należy jednak pamiętać, że formalnie nie istnieje „automatyczna” ścieżka, w ramach której wydanie przez inspektora PIP decyzji o przekształceniu umowy B2B w umowę o pracę będzie od razu skutkować zakwestionowaniem rozliczeń VAT przedsiębiorcy oraz jego usługobiorcy. W praktyce może się jednak okazać, że wymiana informacji między KAS a PIP będzie bardzo efektywna (w szczególności dzięki nowym przepisom) i kwestionowanie danej relacji przez PIP może szybko skutkować wszczęciem przez organy podatkowe działań zmierzających do weryfikacji natury danej relacji także na gruncie VAT.

Wsparcie ekspertów MDDP 

Mając na uwadze powyższe, podczas audytów struktur zatrudnienia obejmujących umowy B2B najbezpieczniej będzie skorzystać z usług zespołów specjalizujących się zarówno w doradztwie w obszarze PIT i ZUS, jak i w obszarze VAT. Pozwoli to na kompleksowe zabezpieczenia ryzyk w obu obszarach – i właśnie w takim zakresie oferujemy nasze wsparcie.