Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy uchwalona – warto przygotować się na nowe wyzwania

12 marca 2026 r., Senat przyjął bez poprawek nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Reforma znacząco rozszerza kompetencje inspektorów pracy, przyznając im m.in. uprawnienia do przekształcania umów cywilnoprawnych, w tym kontraktów B2B, w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej.

Ustawa trafi teraz do podpisu Prezydenta.

Poniżej prezentujemy kluczowe zagadnienia wynikające z uchwalonej nowelizacji oraz najważniejsze wyzwania dla firm korzystających z elastycznych form współpracy.

Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę – procedura

Najistotniejszym elementem nowelizacji ustawy o PIP jest przyznanie inspektorowi pracy uprawnienia do przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę w drodze decyzji administracyjnej.  

Decyzja taka nie będzie mogła zostać jednak wydana od razu, co prezentuje poniższy diagram:

PIP pl

Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji

Decyzja PIP o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę wywołuje skutki prawne, w tym obszarze należności publicznoprawnych, od dnia jej wydania. Nie będzie miała jednak rygoru natychmiastowej wykonalności – stanie się wykonalna dopiero po upływie terminu do wniesienia odwołania albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu.

Rygor natychmiastowej wykonalności będzie miał jednak zastosowanie do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem (np. kobiety w ciąży, osoby w wieku przedemerytalnym).

Wola stron – czy będzie miała znaczenie?

Uchwalona nowelizacja przewiduje, że inspektor pracy powinien uwzględniać wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem (w szczególności z przepisami prawa pracy), zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia prawa. Oznacza to, że strony będą mogły dostosować treść lub sposób wykonywania umowy cywilnoprawnej w taki sposób, aby wyeliminować cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.

Jednocześnie przebieg prac legislacyjnych w Sejmie może wskazywać, że w praktyce rola woli stron może być ograniczona. Jeśli inspektor uzna, że w rzeczywistości współpraca ma dominujący charakter stosunku pracy, wola stron prawdopodobnie nie będzie miała decydującego znaczenia przy wydawaniu decyzji o przekształceniu umowy.

Dobrowolne przekształcenie umowy – pułapka czy szansa?

Nowelizacja wprowadza mechanizm „dobrowolnego” przekształcenia umów cywilnoprawnych w umowy o pracę w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy. Mechanizm ma na celu umożliwienie przedsiębiorcom uniknięcie sankcji karnych i wysokich grzywien.

Taki krok powinien być jednak bardzo dobrze przemyślany i skonsultowany z ekspertami, ponieważ:

  • dobrowolna zmiana umowy może zostać uznana za przyznanie się do naruszenia prawa w przeszłości,
  • nie zapewnia ochrony przed roszczeniami o ustalenie stosunku pracy za minione okresy,
  • może otworzyć drogę do kontroli ze strony ZUS oraz organów skarbowych.

Co dalej? Rekomendowane działania.

Nowe przepisy przewidują szerszą wymianę danych między ZUS, PIP i KAS, możliwość kontroli zdalnych oraz podwyższenie kar za naruszenia praw pracowniczych. W związku z tym warto jak najszybciej zweryfikować dotychczasowe modele współpracy.

Rekomendowane działania obejmują:

  • Audyt kontraktów B2B i wzorców umów – identyfikacja cech stosunku pracy i przygotowanie zmian ograniczających ryzyko przekwalifikowania.
  • Analizę faktycznego sposobu współpracy i dokumentacji – porównanie praktyki z zapisami umownymi oraz ocena dostępnych dowodów wykonania usług.
  • Rekomendacje zmian i procedur wewnętrznych –przygotowanie polityk i procedur na wypadek kontroli.
  • Przygotowanie na kontrolę PIP – szkolenia zespołu, opracowanie procedur postępowania i wsparcie w przygotowaniu defence file.
  • Opcjonalnie – złożenie wniosków o interpretację przepisów oraz kalkulacja ryzyk finansowych związanych z ewentualnym przekwalifikowaniem umów.

Zapraszamy do kontaktu z naszymi ekspertami, którzy pomogą przygotować Państwa organizację na nowe kompetencje PIP, ograniczając konsekwencje prawne i podatkowe:

Anna Misiakanna.misiak@mddp.pl +48 500 046 024
Rafał Sidorowicz

rafal.sidorowicz@mddp.pl

+48 506 788 582
Agnieszka Telakowska-Harasiewiczagnieszka.telakowska-harasiewicz@mddp.pl+48 503 971 849

lub Państwa doradcą z MDDP.

Niniejszy Tax Alert nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy spółka doradztwa podatkowego spółka akcyjna nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie informacji zawartych w komunikacie bez wcześniejszego zasięgnięcia opinii doradców prawnych lub podatkowych.

***
Po #WIĘCEJ informacji zapraszamy na naszą stronę >>
PIT – doradztwo podatkowe MDDP
oraz
Doradztwo podatkowe B2B.